Choroba trzewna (celiakia)
Choroba trzewna powstaje na tle nadwrażliwości (alergii) organizmu dziecka na obecność glutenów w pokarmach. Gluteny należą do
białek roślinnych i znajdują się w ziarnach pszenicy, żyta, owsa, jęczmienia, gryki, prosa, a tym samym: w mące i kaszach otrzymywa
nych z tych zbóż. Nadwrażliwość objawia się wtedy, gdy w organizmie
występuje niedobór enzymu biorącego udział w rozkładzie gliadyny,
będącej składnikiem glutenów. Nie rozłożone cząsteczki gliadyny
działają uszkadzająco na nabłonek jelita cienkiego, doprowadzając do
zaniku kosmków i mikrokosmków niezbędnych do tego, by trawienie
oraz wchłanianie białka, tłuszczu i węglowodanów odbywało się w
organizmie prawidłowo.
Choroba trzewna rzadziej atakuje dzieci karmione piersią co najmniej do 6 miesiąca życia. Prawdopodobieństwo jej wystąpienia
zwiększa się natomiast, jeśli chorowali na nią członkowie rodziny dziecka (co przemawia za dziedzicznością). W takich rodzinach nie
mowlęta, jeśli są karmione sztucznie, nie powinny otrzymywać mie
szanek mlecznych z dodatkiem mąki pszennej, a także kaszy manny,
sucharków, herbatników itp.
Pierwszy zauważalny objaw choroby występuje między 6 a 12 miesiącem życia, gdy dziecko otrzymuje coraz więcej produktów zbożowych zawierających gluten. Jeśli choroba zostanie w tym czasie rozpoznana oraz poddana leczeniu (głównie dietą), to można się spodziewać uzyskania pomyślnych wyników w likwidowaniu jej objawów i
zapewnić prawidłowy rozwój dziecka, zarówno pod względem fizycznym, jak i psychicznym.
Do pierwszych objawów choroby należą najczęściej wolne stolce
czy przewlekła biegunka, a do dalszych: powiększenie się obwodu
brzucha, utrata łaknienia, niedobór wagi, zahamowanie wzrostu i po
stępujące wyniszczenie organizmu. U dzieci nie leczonych obserwuje
się także niedobory witamin (hipowitaminozy) oraz nasilające się objawy krzywicy i niedokrwistości. Po rozpoznaniu choroba należy za
tem możliwie szybko ustalić i zastosować dietę wysokobiałkową
z pewnym ograniczeniem tłuszczu i całkowitym wyeliminowaniem
wszelkich potraw zawierających gluten . Wykluczenie glutenu z posiłków doprowadza do odnowy błony komórkowej jelita cienkiego. W
ciężkich stanach dziecko wymaga jednak bezwzględnie leczenia szpi
talnego.
Szczególnie trudna sytuacja powstaje, gdy do uczulenia na gluten dołącza się nietolerancja laktozy (cukru mlekowego), będącej stałym
składnikiem mleka i przetworów mlecznych, a także nietolerancja sa
charozy, tj. cukru buraczanego czy trzcinowego. W takich przypadkach konieczne jest wykluczenie nie tylko glutenu, ale także mleka i
cukru. Przy nietolerancji mleka wprowadza się zamiennie, zwłaszcza
dla niemowląt, preparaty takie jak Nutramigen czy Prosobee, przygotowując je w postaci mieszanek według podanych wskazań. Przy uczuleniu na cukier używane są zamiennie glukoza
i miód.
W posiłkach dziecka cierpiącego na chorobę trzewną produkty
zbożowe zawierające gluten zastępujemy bezglutenowymi, do których
zalicza się: mąkę i kaszę kukurydzianą, ryż i kleiki ryżowe sypkie, mąkę sojową, skrobię ziemniaczaną (tzw. mąkę kartoflaną) i specjalnie
preparowaną skrobię pszenną, a także sago (ziemniaczane i palmowe) i tapiokę. Gdy chodzi o tłuszcze, to dobrze tolerowane są: oliwa, masło,
a także śmietanka słodka (jeśli dziecko nie jest uczulone na mleko);
dla starszych dzieci możemy stosować także niewielkie ilości smalcu.
Mięso chude i ryby podaje się w ilościach dostosowanych do wieku dziecka i jego możliwości spożycia. Ilości te nie powinny być
ograniczane, zwłaszcza gdy dziecko nie otrzymuje mleka krowiego
oraz przetworów mlecznych i konieczne staje się pokrycie powstają
cych wskutek tego niedoborów białka. Mięso i ryby odgrywają istotną
rolę w pokrywaniu tych niedoborów, jaja natomiast nie mogą spełniać
tej roli, ponieważ zwiększenie ich ilości w diecie jest niewskazane.
Jeśli dziecko nie jest uczulone na mleko krowie, to stosujemy mle
ko płynne i mleko w proszku, śmietankę, przetwory mleczne, sery,
twarogi, sery żółte itp.
Dzieci chore mogą korzystać także z przetworów owocowo wa
rzywnych w postaci soków i przecierów Bobo Frut (jeśli nie są uczulone na cukier), a także z wielu przetworów jarzynowo mięsnych Bobo Vita.
Posiłki należy w miarę możliwości przyrządzać i podawać tak, by
dziecko chore, zwłaszcza starsze, nie czuło się w rodzinie wyizolowane, a więc stosować wiele takich potraw, które są przeznaczone rów
nież dla pozostałych domowników. Mogą to być np. potrawy mięsne,
jeśli nie użyjemy do nich bułki ani mąki, wszystkie jarzyny „z wody"
(kalafior, fasolka szparagowa, groszek itp.), do których nie używamy
mąki, i ziemniaki w różnej postaci. Duży jest także wybór wędlin nie zawierających dodatku białek mącznych ani mleka i tym samym nadających się do stosowania w diecie bezglutenowej i bezmlecznej; na
leżą do nich: szynka wieprzowa i wołowa gotowana, różne gatunki
kiełbas, parówki i wędliny podrobowe, z których w stanie świeżym
mogą korzystać dzieci już w wieku przedszkolnym.
Centralne Laboratorium Koncentratów Spożywczych w Poznaniu
podjęło produkcję koncentratu z kukurydzy i ryżu, aby ulżyć chorym
dzieciom i ułatwić ich rodzicom realizację skomplikowanego żywienia.
Koncentrat umożliwia wypiek chleba specjalnego, a także przygotowanie naleśników, pierogów, klusek itp., co przybliża obrazowo tę die
tę do normalnej.
Dieta musi być bardzo urozmaicona ze względu na uporczywy brak łaknienia występujący u dzieci cierpiących na chorobę trzewną.
Wskazane jest podawanie wyciągów jarzynowo mięsnych (mocnego
rosołu, bulionu), które pobudzają wydzielanie soków trawiennych,
oraz używanie przypraw zielonych, bogatych w witaminę C, tj. natki pietruszki, koperku, szczypiorku, a także surowej cebuli, czosnku, ma
jeranku, papryki. Sól stosujemy w normalnych ilościach i nie wyklu
czamy minimalnych ilości pieprzu. Żelazo oraz witaminy A i D podajemy w roztworze. Kakao i herbatę stosujemy według wskazań dla
dzieci w danym wieku.
30.01.2011. 16:14